Acta Clinica tom. 1, nr 1/2001, str. 15-22


Budowa i immunologia tkanki chrzęstnej

Jacek Malejczyk

Pracownia Biologii Molekularnej Komórki Zakładu Histologii i Embriologii Centrum Biostruktury Akademii Medycznej w Warszawie

Streszczenie

Chrząstka szklista jest zbudowana z komórek chrzestnych, chondrocytów oraz wytwarzanej przez nie macierzy pozakomórkowej. Głównymi komponentami macierzy chrzestnej są swoiste proteoglikany i kolagen typu II. Najważniejszymi proteoglikanami chrząstkowymi są agrekany tworzące wielkocząsteczkowe agregaty z kwasem hialuronowym. Zbudowane są one z rdzenia białkowego i bocznych łańcuchów glikozaminoglinanowych: siarczanu chondroityny i siarczanu keratanu. Poza kolagenem typu II chrząstka zawiera również mniejszą ilość innych kolagenów między innymi kolagen typu IX, XI i XIV. Proteoglikany i kolageny chrząstkowe decydują o fizykochemicznych i mechanicznych właściwościach chrzastki. W macierzy występują też niewielkie ilości innych białek niekolagenowych takich jak chondronektyna, tenascyna i białka GLA oraz różne rodzaje proteaz i ich inhibitory. Produkcja i degradacja składników macierzy jest regulowana przez cytokiny, zarówno produkowane przez chondrocyty jak i pochodzenia zewnętrznego. Należą do nich wykazujące efekt anaboliczny insulinopodobny czynnik wzrostu 1 (IGF-1) i transformujący czynnik wzrostu β (TGF-β) oraz interleukina 1 (IL-1) i czynnik martwicy nowotworów α (TNFα), które stymulują degradację macierzy. Zaburzenie równowagi pomiędzy anabolicznym a katabolicznym wpływem cytokin może być przyczyną osteoartrozy i innych chorób degeneracyjnych chrząstki. Swoiste składniki macierzy chrzęstnej takie jak kolagen typu II i agrekany wykazują właściwości autoantygenowe. Potencjalne autoantygeny występują również na chondrocytach. Ponadto chondrocyty mogą być niszczone przez naturalne komórki cytotoksyczne (komórki NK). Jednocześnie mają one zdolność do prezentacji antygenów limfocytom T, co może mieć znaczenie w przebiegu chorób autoimmunologicznych chrząstki oraz może wpływać na losy allogenicznych przeszczepów chondrocytów. [Acta Clinica 2001 1:15-22]


Słowa kluczowe: chrzåstka, chondrocyty, kolagen, proteoglikany, cytokiny, autoantygeny chrzastkowe